Hoàn thiện cơ chế định giá đất mới để tránh gia tăng áp lực lên thị trường bất động sản
Việc áp dụng bảng giá đất kết hợp hệ số điều chỉnh K được kỳ vọng tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài trong công tác định giá đất. Tuy nhiên, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho rằng, nếu thiếu cơ sở dữ liệu đáng tin cậy, nguyên tắc điều chỉnh minh bạch và cơ chế kiểm soát phù hợp, phương pháp mới có thể làm gia tăng nghĩa vụ tài chính, ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư và phát sinh rủi ro đối với thị trường bất động sản.
Ngày 29/9/2026, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, góp ý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), tập trung vào cơ chế bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K).
Trên cơ sở nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Đánh giá thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS-IRE), VARS đồng thuận với định hướng đơn giản hóa quy trình xác định giá đất, song nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo đảm tính minh bạch, ổn định và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng đất.
Cơ chế giá đất mới: Tháo gỡ điểm nghẽn nhưng cần kiểm soát rủi ro
Theo VARS, quá trình thi hành Luật Đất đai năm 2024 cho thấy việc xác định giá đất cụ thể đã trở thành một trong những điểm nghẽn đáng kể đối với hoạt động đầu tư bất động sản. Quy trình định giá phụ thuộc vào nhiều yếu tố, thiếu thống nhất trong áp dụng và kéo dài thời gian phê duyệt nghĩa vụ tài chính. Một số dự án phải chờ xác định giá đất trong nhiều năm, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Trong bối cảnh đó, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) ngày 12/9/2026 tiếp tục định hướng sử dụng bảng giá đất nhân với hệ số K làm căn cứ tính nghĩa vụ tài chính trong phần lớn trường hợp, thay thế việc xác định giá đất cụ thể.
VARS đánh giá đây là hướng đi cần thiết, có thể rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí hành chính và nâng cao tính thống nhất trong quá trình áp dụng.
Tuy nhiên, phạm vi sử dụng bảng giá đất và hệ số K được mở rộng sang nhiều hoạt động, từ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, bồi thường khi thu hồi đất đến xác định giá khởi điểm đấu giá. Trong khi đó, dự thảo chưa làm rõ đầy đủ căn cứ xác định, chu kỳ rà soát và cơ chế kiểm định hệ số K.
Theo VARS, nếu thiếu những quy định này, điểm nghẽn có thể chuyển từ khâu xác định giá đất cụ thể sang quá trình xây dựng bảng giá đất và hệ số K, đồng thời phát sinh rủi ro về minh bạch và tính ổn định của chính sách.
Cơ chế giá đất mới: Tháo gỡ điểm nghẽn nhưng cần kiểm soát rủi ro
Chênh lệch hệ số K và nguy cơ gia tăng nghĩa vụ tài chính
Kết quả rà soát của VARS-IRE tại 22 địa phương có thông tin về quyết định hệ số K năm 2026 cho thấy, khoảng một phần ba địa phương lựa chọn hệ số K bằng 1,0 đồng loạt, trong khi các địa phương còn lại phân tầng hệ số theo điều kiện quy hoạch và những yếu tố liên quan.
Đáng chú ý, hệ số quy hoạch tại Hà Nội có thể đạt 1,45 theo Quyết định số 19/2026/QĐ-UBND, trong khi tại TP. Hồ Chí Minh, hệ số này lên tới 1,70 theo Quyết định số 45/2026/QĐ-UBND. Đây mới là hệ số thành phần, chưa bao gồm hệ số biến động thị trường và các yếu tố điều chỉnh khác.
Theo VARS, sự khác biệt giữa các địa phương có thể phản ánh đặc thù thị trường, nhưng nếu thiếu khung tiêu chí và nguyên tắc xác định thống nhất, việc điều chỉnh hệ số K có nguy cơ phụ thuộc nhiều vào quyết định hành chính, gây khó khăn cho doanh nghiệp và người dân trong dự báo nghĩa vụ tài chính.
Đặc biệt, việc áp dụng bảng giá đất nhân hệ số K có thể khiến chi phí sử dụng đất tăng đáng kể. Theo thông tin được VARS tổng hợp, Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh (HoREA) ước tính tiền sử dụng đất của một dự án có thể tăng từ 2 đến 2,6 lần so với cơ chế trước đây.
Đối với doanh nghiệp, chi phí đất đai gia tăng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cân đối dòng vốn, hiệu quả đầu tư và tiến độ triển khai dự án, từ đó tạo thêm áp lực lên nguồn cung bất động sản.
Ở góc độ người dân, thay đổi bảng giá đất cũng có thể làm tăng nghĩa vụ tài chính khi chuyển mục đích sử dụng đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất. Thực tế, Nghị quyết số 254/2025/QH15 đã quy định mức thu 30%, 50% và 100% phần chênh lệch trong một số trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân nhằm hạn chế tác động bất lợi.
Bên cạnh đó, VARS cảnh báo nguy cơ phát sinh tranh chấp nếu giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được tính theo bảng giá đất nhân hệ số K nhưng thấp hơn đáng kể so với giá giao dịch thực tế.
Những vấn đề này cho thấy cơ chế giá đất mới không chỉ cần thuận tiện trong thực thi, mà còn phải bảo đảm khả năng dự báo và hạn chế những biến động bất thường về nghĩa vụ tài chính.
VARS kiến nghị minh bạch hệ số K và thiết lập cơ chế chuyển tiếp
Để khắc phục những rủi ro trên, VARS kiến nghị làm rõ bản chất của hệ số K là tỷ lệ giữa giá đất thị trường và giá đất trong bảng giá đất tương ứng, được xác định từ dữ liệu giao dịch, đấu giá và các nguồn thông tin có thể kiểm chứng.
Đồng thời, bảng giá đất và hệ số K cần được rà soát định kỳ hằng năm, điều chỉnh khi thị trường biến động vượt ngưỡng và công khai căn cứ tính toán trước khi áp dụng. VARS đề xuất nghiên cứu ngưỡng biến động khoảng 20% để kích hoạt rà soát, cùng thời hạn công bố trước không dưới 6 tháng đối với các điều chỉnh làm tăng nghĩa vụ tài chính. Đây là những mức đề xuất ban đầu, cần được đánh giá bằng dữ liệu thực tế.
Đối với những trường hợp chịu tác động trực tiếp từ thay đổi chính sách, VARS đề nghị xây dựng cơ chế chuyển tiếp có mục tiêu, tập trung vào hộ gia đình, cá nhân và các dự án đã hoàn thành những bước pháp lý nhất định trước thời điểm bảng giá đất, hệ số K mới có hiệu lực.
Các phương án được đề xuất gồm giới hạn mức tăng nghĩa vụ tài chính theo từng giai đoạn, áp dụng lộ trình chuyển tiếp hoặc cho phép nộp dần có điều kiện.
Trong lĩnh vực bồi thường, VARS kiến nghị tỷ lệ bồi thường về đất không thấp hơn 100% giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số K tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Đồng thời, Hội đề xuất tách bạch chức năng xác định giá trị đất và điều tiết nghĩa vụ tài chính. Theo đó, hệ số K cần phản ánh giá trị đất, còn việc hỗ trợ, miễn giảm hoặc điều chỉnh nghĩa vụ tài chính phải được thực hiện thông qua các công cụ riêng, công khai và có căn cứ pháp lý rõ ràng.
Đối với dự án lấn biển, sử dụng đất hỗn hợp, quy mô lớn hoặc khu vực thiếu dữ liệu giao dịch, VARS kiến nghị tiếp tục duy trì cơ chế xác định giá đất cụ thể như một phương án ngoại lệ có tiêu chí rõ ràng, nhằm hạn chế sai số trong định giá hàng loạt.
Minh bạch hệ số K và thiết lập cơ chế chuyển tiếp.
Dữ liệu thị trường là nền tảng để cơ chế giá đất vận hành hiệu quả
Theo VARS, một trong những điều kiện quan trọng nhất để cơ chế bảng giá đất và hệ số K phát huy hiệu quả là xây dựng hệ thống dữ liệu giá đất đầy đủ, chính xác và có khả năng kiểm chứng.
Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Đất đai, tính đến ngày 15/5/2026, cả nước có khoảng 105,95 triệu thửa đất, trong đó khoảng 62,46 triệu thửa đã được xây dựng và đồng bộ lên cơ sở dữ liệu quốc gia, nhưng chỉ hơn 24,04 triệu thửa đạt tiêu chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống".
Đáng chú ý, dữ liệu địa chính chưa đồng nghĩa với dữ liệu giá giao dịch thực tế. Việc thiếu liên thông giữa dữ liệu công chứng, thuế, đăng ký đất đai và giao dịch bất động sản có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của quá trình xác định hệ số K.
Từ thực trạng này, VARS kiến nghị bổ sung trách nhiệm cung cấp, kết nối dữ liệu giá giao dịch từ các cơ quan liên quan và sàn giao dịch bất động sản vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Đồng thời, cần thiết lập cơ chế thẩm định độc lập đối với bảng giá đất và hệ số K, có sự tham gia của chuyên gia, tổ chức tư vấn và đại diện tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đi kèm yêu cầu công bố định kỳ các chỉ số đánh giá mức độ phù hợp với giá đất thị trường.
Theo VARS, việc đổi mới cơ chế giá đất không nên chỉ dừng ở mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính, mà phải hướng đến xây dựng hệ thống định giá minh bạch, có thể kiểm chứng và bảo đảm tính ổn định lâu dài. Đây là điều kiện quan trọng để hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư và tạo nền tảng cho thị trường bất động sản phát triển bền vững.
Nhận thông tin mới nhất, sớm nhất
Cập nhật các thông tin, báo cáo chuyên sâu, bài viết hữu ích từ VARS và các đối tác chuyên gia của chúng tôi.
0 bình luận